Türkmen sahrasyndaky türkmen aýallary: gurluşyk garyplygyň sessiz pidalary
Türkmen sahrasında garyplyk diňe ykdysady ýagdaý däl, eýsem köp gatlakly bir hadysa bolup, aýallaryň durmuşyna gönüden-göni täsir edýär. Türkmen aýallary, esasanam oba we pes mümkinçilikli sebitlerde, köplenç garyplygyň ilkinji pidalarydyr; bu garyplyk diňe maliýe çeşmelerine elýeterlilik bilen çäklenmän, bilim, saglyk, iş howpsuzlygy we saýlaw hukugyny hem çäklendirýär.
Köp maşgalalarda ykdysady garyplyk gyzlaryň bilimini birinji derejä goýmazlygyna sebäp bolýar. Irki mekdebi taşlamak, esasan hem orta mekdep derejelerinde, garyplygyň ýaýran netijeleriniň biridir. Ýaşaýyş kynçylyklary bilen ýüzbe-ýüz bolan maşgalalar käwagt gyzlaryny irki nikalara ýa-da öý we resmi däl işleriň aýlanyşyna girizmäge mejbur bolýarlar; bu karar olaryň bilim geljegini we şahsy garaşsyzlygyny çäklendirýär.
Iş ugurynda türkmen aýallary köplenç pes girdeji bilen we hukuk goldawy bolmazdan zähmet çekýärler; mysal üçin, haly dokamak, tikinçilik, möwsümlik oba işi ýa-da öý işi. Bu işleriň maşgalanyň dowamlylygynda orny uly bolsa-da, ätiýaçsyzlyk, adalatly tölegiň we iş howpsuzlygynyň ýoklugy sebäpli aýallary durnukly garyplyk siklinde saklaýar. Köp ýagdaýlarda aýallaryň zähmetleri nazara alynmaýar we “maşgalanyň kömegi” hökmünde baha berilýär, hakyky iş hökmünde däl.
Garyplyk aýallaryň saglyk we psihologik hyzmatlara elýeterliligini hem çäklendirýär. Pes girdejili aýallar köplenç iýmit ýetmezçiligi, döredijilik saglygy bilen baglanyşykly kynçylyklar we köp jogapkärçilikden döreýän psihologik basyş bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Sessizlik, jemgyýetçilik utançy we goldaw mümkinçilikleriniň ýoklugy köp kynçylyklaryň gizlin galmagyna we jemgyýetçilik talap derejesine seýrek çykmagyna getirýär.
Möhüm mesele şundaky, türkmen aýallarynyň garyplygy diňe şahsy saýlawlaryň netijesi däl, eýsem gurluşyk garyplygy, sebit deň ösüşine az üns berilmegi we jemgyýetçilik deňsizligiň netijesidir. Bilim we iş mümkinçilikleri adalatly berilmedik ýagdaýynda, aýallar bu deňsizligiň bahasyny geljekleri we saglygy bilen tölemäge mejbur bolýar.
Şeýle-de bolsa, türkmen aýallary diňe passiw pidalar däl. Köpüsiniň çäklendirmelere garamazdan maşgalany goramak, çagalaryny bilim bilen üpjün etmek we girdeji döretmek ugrunda edýän tagallalary sebitde sosial durnuklylykda möhüm orny eýeleýär. Gyzlaryň bilimine maksatly goldaw bermek, ýerli iş mümkinçiliklerini döretmek we aýallaryň zähmetini resmi taýdan ykrar etmek garyplyk siklinden çykmak üçin ýol açyp biler.
Netijede, türkmen sahrasyndaky türkmen aýallarynyň ýagdaýyna üns bermek, Eýranda jemgyýetçilik adalaty üçin möhüm meselelere üns bermekdir. Aýal ýüzüni görmezden gelsek, garyplyga garşy göreş tamamlanmajakdyr.
