Türkmen tansy; mertebäniň, şahsyýetiň we tebigat bilen baglanyşygyň beýany
Türkmen tansy türkmen halkynyň iň gadymy we manyly medeni gymmatlyklarynyň biridir. Käbir görkezme tanslaryndan tapawutlylykda, bu tans has köp mertebä, sazlaşyga we duýgularyň içki beýanyna daýanýar. Ol türkmenleriň ýaşaýyş usulynyň, ynançlarynyň hem-de tebigat, at, zähmet we jemgyýet bilen çuňňur baglanyşygynyň beýanydyr. Adatça şatlyk dabaralarynda, baýramçylyk çärelerinde we milli ýygnanyşyklarda ýerine ýetirilýär.
Türkmen tansynda hereketler köplenç haýal, oýlanyşykly we gözegçilikli bolýar. Böküşlere ýa-da çalt hereketlere däl-de, elleriň nepisligine, bedeniň ýagdaýyna we saz bilen sazlaşygyna aýratyn üns berilýär. Eller bu tansda möhüm orun eýeleýär; olaryň ýumşak we nyşanlaýyn hereketleri çakylyk, hormat, ýoldaşlyk we baglanyşyk ýaly düşünjeleri ýetirýär. Ädimler adatça gysga we tertipli bolýar, beden bolsa berk we salyhatly ýagdaýda saklanýar. Bu bolsa türkmenleriň mertebeli we çydamly häsiýetiniň beýanydyr.
Türkmen tansynyň kökleri bu halkyň gadymy göçme durmuşynda we atçylyk däplerinde ýatyr. Köp hereketler tebigatdan — giň sähralardaky ýelden, atyñ hereketinden we gündelik zähmet hem-de jemgyýetçilik hyzmatdaşlykdan ylham alandyr. Tebigat bilen şeýle baglanyşyk tansyň kyssa görnüşli häsiýete eýe bolmagyna getirýär; her bir hereket öz içinde nyşanlaýyn many saklaýar.
Türkmen tansy adatça türkmen mukam sazlary bilen ýerine ýetirilýär. Tansçy bilen sazandanyň arasynda sazlaşyk örän möhümdir. Sazyň ritmi, köplenç dutar hem-de käwagt urguly sazlar bilen ýerine ýetirilip, hereketleriň çägini kesgitleýär. Köp çykyşlarda tans şahsy ýa-da toparlaýyn görnüşde we göni beden gatnaşygy bolmazdan ýerine ýetirilýär. Bu aýratynlyk türkmenleriň jemgyýet gurluşy we medeni gymmatlyklary bilen laýyk gelýär.
Türkmen medeniýetinde tans diňe bir güýmenje däl, eýsem jemgyýetçilik däpleriniň möhüm bölegidir. Ol köpçülikleýin şatlygy we jebisligi berkitmekde möhüm orun tutýar. Zenanlaryň we erkekleriň tanslary aýratyn aýratynlyklara eýedir: zenan tanslarynda elleriň nepis hereketleri we reňkli milli egin-eşikler öňe çykýar, erkekleriň tansy bolsa has berk bolup, güýç, deňagramlylyk we beden taýýarlygyny alamatlandyrýar.
Häzirki wagtda türkmen tansy baýramçylyk çärelerinde, medeni dabaralarda we däp-dessur maksatnamalarynda ýaşamagyny dowam etdirýär. Ony hasaba almak, öwretmek we ýaş nesillere ýetirmek ugrunda işler alnyp barylýar. Bu hereket sungatyny, saz we milli egin-eşik bilen birlikde gorap saklamak türkmenleriň medeni şahsyýetini berkitmekde möhüm ähmiýete eýedir.
Türkmen tansy — duýgularyny, taryhyny we ýaşaýyş ýörelgesini haýal, sazlaşykly we manyly hereketler arkaly görkezýän halkyň dymma, emma täsirli beýanydyr.
