Türkmen Saýlanyşy Şt. – “Türkmen Sahra Hyzmatdaşlyk Geňeşi” Esasnamasynyň Taslama Terjimesi
Öňe Söz
Türkmen Sahra Hyzmatdaşlyk Geňeşi 29 aprel 2025-nji ýylda (9 Ordibehesht 1404) beýanat çap edip, resmi taýdan döredilendigini yglan etdi. Bu beýanatyň gol çekijileri häzirki wagtda şulary öz içine alýar: Türkmen Sahra Bileleşigi Geňeş, Türkmen Sahra Medeni we Syýasy Guramasy, we Türkmen Sahra Milli Göçürişi. Şeýle-de bolsa, Hyzmatdaşlyk Geňeşi beýleki medeni we syýasy toparlary hem-de tanalýan türkmen şahsyýetlerini kabul etmäge we gapylaryny açyk saklamaga taýýardyr.
Türkmen Sahra Hyzmatdaşlyk Geňeşi, Eýranda merkezi hökümete berk birigip galman, döwlet güýjüni dürli regionlarda deň paýlajak federal hökümet sistemasyny ornaatmagy maksat edinýär. Şu ulgam arkaly despotiýany öňüni almak, syýasy güýçleri, maliýe serişdelerini we ykdysady mümkinçilikleri adalatsyzlykdan uzak, halkyň hyzmatyna we ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmaga gönükdirilen görnüşde ulanmak mümkin bolar. Federal sistemanyň ornaşdyrylmagy çäkde galan sebitlerde senagat binýadyny döretmäge we medeni baýlyklary artdyrmaga ýol açar.
Türkmen Sahra Hyzmatdaşlyk Geňeşi demokratiýa, azatlyklara, howpsuzlyga we sosial adalatyň üpjünçiligine ynanýar hem-de Bütindünýä Adam Hukuklary Jarnamasynyň we goşma konwensiýalarynyň şertlerine ygrarlydyr.
Esasnamanyň Esasy Maddalary
Maddä 1 – Ady
Doly ady: Türkmen Sahra Hyzmatdaşlyk Geňeşi (TSHG)
Gysga ady: Hyzmatdaşlyk Geňeşi
Resmi hat alyş-çalyşlarda doly ad ulanylýar, gysga görnüşde “Geňeş” diýlip hem bellenip bilner.
Maddä 2 – Geňeş hakda
Geňeş syýasy gurama bolup, dürli toparlar we şahsyýetlerden düzülen bileleşikdir. Geňeşde ähli guramaçylyk we syýasy kararlar ylalaşyk we özara hyzmatdaşlyk esasynda kabul edilýär.
Maddä 3 – Azatlyklara ynanç
Geňeş pikir, din, partiýa, ýygnanyşyk, çäre we habar serişdelerine azatlyk esaslaryna ynanýar.
Maddä 4 – Esasnamanyň taslamasy
Bu taslama esasan wekiller komiteti tarapyndan tassyklandan soň ilkinji Umumy Mejlise hödürlenýär we soňky tassyklaýyş üçin kabul edilýär. Taslama, soňky esasnama taýýarlanança wagtlaýyn esasnama hökmünde hasaplanar.
A – Esasy Maksatlar
Maddä 5
Geňeş ähli syýasy güýçleri, Eýranyň respublikasyny üýtgetmäge ýa-da özgerdmegiň tarapdary bolan toparlary maksatlary bilen hyzmatdaşlyk etmek üçin kabul edýär.
Maddä 6
Federal hökümet sistemasyny ornaşdyrmak, federal hökümeti döretmek we Türkmen Sahra welaýatynda sebit parlamentini gurmak. Welaýat parlamentiniň wekilleri erkin we demokratik saýlaw arkaly saýlanylýar. Welaýat hökümetiniň başlygy parlament tarapyndan saýlanýar.
Maddä 7
Dini guramalaryň döwlet işlerinden aýrylmagy, hökümetiň dinlere garşy bitaraplygy we diniň resmi taýdan tanalmagy ýok.
Maddä 8
Demokratiýa we azatlyk esasynda ulgam, erkin we adalaty saýlawlary geçirmek.
Maddä 9
Kanun çykaryjy, ýerine ýetiriji we kazyýet häkimiýetlerini aýyrmak we olaryň garaşsyzlygyny üpjün etmek.
Maddä 10
Bütindünýä Adam Hukuklary Jarnamasyny we goşma konwensiýalary esasynda raýatlaryň esasy hukuklaryny we azatlyklaryny kabul etmek, ýaşaýyş, jenaýat we kazyýet kanunlaryny işläp düzmek.
Maddä 11
Türkmen dilini resmi dilleriň biri hökmünde tanamak.
Maddä 12
Geňeş agzalarynyň işi diňe bir çäkli ýer bilen çäklenmän, Eýran içinde we daşynda amala aşyrylar.
B – Geňeş Gurallary we Guramalary
Maddä 13 – Umumy Mejlisi
Umumy Mejlisi geňeşiň iň ýokary kararly organ bolup, syýasat çarçuwasyny kesgitleýär we esasy syýasatlary düzýär. Wekiller komiteti we gözegçilik komiteti Umumy Mejlisde saýlanýar. Umumy Mejlis ýyllyk geçirilýär (daşky ýa-da onlaýn görnüşde). Geňeş agzalarynyň hemmesi Umumy Mejlise gatnaşmak hukugyna eýedir. Umumy Mejlisiň başlygy Geňeş utgaşdyryjysy bolýar.
Maddä 14 – Çalt Umumy Mejlis
Çalt Umumy Mejlis wekiller komitetiniň we agzalaryň azyndan 10%-niň islegine görä geçirilýär. Mejlisiň gündeligi çagyryjylar tarapyndan kesgitlenýär.
Maddä 15 – Wekiller Komiteti
Wekiller komiteti toparlaryň we şahsyýetleriň wekillerinden düzüler. Her topar diňe bir wekiliňi komitetde belläp biler. Komitet agzalary bir ýyl üçin saýlanýar, gaýtadan saýlaw rugsat berilýär. Ilkinji mejlisde komitet öz içinden utgaşdyryjy saýlaýar we öz düzgünnamasyny taýýarlamalydyr.
Maddä 16
Umumy Mejlisiň kararlaryny ýerine ýetirmek wekiller komitetiniň wezipesidir. Bu komitet iki mejlis aralygynda geňeşi temsil edýär.
Maddä 17
Wekiller komiteti syýasat meýilnamalary esasynda geňeşiň birleşiklere we konferensiýalara gatnaşmagyny kesgitleýär we wekilleri tabşyrýar. Wekiller öz hereketleriniň hasabatyny komitetine yzygiderli ýetirýärler.
Maddä 18
Geçmiş wekiller komiteti täze komitet bilen hyzmatdaşlyk edip, işleri dört hepde içinde geçirmeli.
Maddä 19 – Gözegçilik we Ara Karar Komiteti
Üç agzadan ybarat gözegçilik komiteti iki mejlis aralygynda wekiller komitetini we beýleki gurallary gözegçilik edýär, agzalaryň arasynda dartgynlyklary ara berýär we karar çykaryp biler. Komitet agzalary Umumy Mejlisde saýlanýar.
Maddä 20 – Ýazuw Käri
Geňeşiň administratiw işlerini alyp barmak üçin ýazuw käri döredilýär. Ýazuw käri ýolbaşçysyny wekiller komiteti belläp biler.
P – Esasnamany Tassyklaýyş we Üýtgetmek
Maddä 21
Esasnama Umumy Mejliste tassyk edilýär. Üýtgetmeler hem Umumy Mejlisiň ygtyýarynda bolýar.
T – Meýilnama we Programma
Maddä 22
Geňeşiň programma taryhy Umumy Mejliste tassyk edilýär. Üýtgetmeler ylalaşyk esasynda geçirilýär, 2/3 ses gerek bolýar.
J – Iş Toparlary
Maddä 23
Geňeş işlerini ilerletmek üçin toparlar döredilýär we öz içki düzgünnamalary bilen işleýär.
Toparlar:
Redaksiýa Topary
Maliýe Topary
Gatnaşyklar Topary
Gerekli ýagdaýda täze toparlar hem döredilip bilner. Geňeş agzalary geňeşiň web sahypasyny ulanmak hukugyna eýedirler.
Maddä 24 – Agzalyk, Hukuk we Borçlar
Agzalyk ýüzlenmesi ýazylyp tabşyrylýar, kabul ýa-da ret etmek wekiller komitetiniň ygtyýarynda.
Agzalar geňeşiň ähli duşuşyklaryna gatnaşmak hukugyna eýedirler.
Agzalaryň işjeňligi möhümdir.
Agzanyň agzalyk tölegi aýlyk ýa-da ýyllyk bolup, yzyna gaýtarylmaýar.
Agzalar esasnamanyň düzgünlerine ygrarly bolmalydyr.
Beýan: Bu esasnama Türkmen Sahra Hyzmatdaşlyk Geňeşiniň başlangyç taslamasy hökmünde kabul edildi we zerur bolan ýagdaýynda üýtgedilip bilner.
Esasnamanyň taýýarlanan senesi: Fewral / 1404 (2026)
Eger isleýän bolsaňyz, men bu terjimäniň resmi we print görnüşinde PDF ýa-da resmi dokument görnüşini hem taýýarlap bilerin.
Siz şunuňy edeliňmi?