نقش اتحاد با ترکمنها در برقراری دموکراسی در ایران
برقراری دموکراسی در ایران بدون توجه جدی به واقعیت چندملیتی کشور امکانپذیر نیست. ایران مجموعهای از ملتهای گوناگون است که هر یک دارای هویت تاریخی، زبانی و فرهنگی خاص خود هستند. در این میان، اتحاد با ملت ترکمن میتواند نقشی مهم و تعیینکننده در شکلگیری یک نظم دموکراتیک ایفا کند؛ البته به شرط آنکه این اتحاد واقعی، آگاهانه و مبتنی بر برابری باشد، نه صرفاً ابزاری و مقطعی.
ملت ترکمن، مانند بسیاری از دیگر ملتهای ساکن ایران، تجربهای طولانی از تبعیض، حذف سیاسی و بیاعتمادی نسبت به قدرت مرکزی دارد. سرکوب مطالبات پس از انقلاب ۱۳۵۷، نادیدهگرفتن حقوق فرهنگی و زبانی، و توسعهنیافتگی ساختاری مناطق ترکمننشین، همگی باعث شدهاند که اعتماد به پروژههای «ملی» از بالا بهشدت آسیب ببیند. از این رو، اتحاد با ترکمنها تنها زمانی معنا دارد که مبتنی بر بهرسمیتشناختن کامل شهروندی برابر و حقوق جمعی آنان باشد.
دموکراسی با ملیگرایی انحصاری، مرکزگرا و تکفرهنگی سازگار نیست. اگر اتحاد با ملت ترکمن به این معنا باشد که همه باید در چارچوب یک هویت مسلط حل شوند، چنین اتحادی نه پایدار خواهد بود و نه دموکراتیک. در مقابل، اگر ایرانِ آینده بر پایهٔ پذیرش تفاوتها، تنوع هویتی و مشارکت واقعی همهٔ ملتها بنا شود، ترکمنها میتوانند به کنشگرانی فعال و مؤثر در فرایند دموکراسیسازی تبدیل شوند.
یکی از موانع جدی در این مسیر، نگاه امنیتی حاکم بر مطالبات ملتهای غیرفارس است. حکومت سالهاست خواستههای مشروع ملت ترکمن را با برچسبهایی چون «تجزیهطلبی» سرکوب کرده است. اگر نیروهای دموکراسیخواه نیز، آگاهانه یا ناآگاهانه، همین نگاه را بازتولید کنند، امکان هرگونه اتحاد واقعی از میان خواهد رفت. دموکراسی مستلزم گفتوگو، اعتمادسازی و بهرسمیتشناختن حق تعیین سرنوشت در چارچوبی مشترک است.
در نهایت، باید تأکید کرد که اتحاد با ملت ترکمن تنها زمانی به استقرار دموکراسی کمک میکند که در دل یک پروژهٔ سیاسی روشن تعریف شود؛ پروژهای که هدف آن نه صرفاً تغییر چهرههای حاکم، بلکه بازتعریف ساختار قدرت، تدوین قانون اساسی جدید، تضمین حقوق ملتها و حرکت بهسوی تمرکززدایی واقعی باشد. همچنین حضور نمایندگان واقعی و مورد اعتماد ملت ترکمن در این فرایند، شرطی اساسی برای موفقیت آن است.
در جمعبندی میتوان گفت: دموکراسی در ایران یا پروژهای چندملیتی، مشارکتی و عادلانه خواهد بود، یا اساساً تحقق نخواهد یافت. اتحاد با ملت ترکمن نه یک حاشیه، بلکه بخشی از قلب این پروژه است.
