📕 معرفی 10 کتاب ارزشمند تورکی 📕
1. دیوان قوتادغوبیلیک (به معنای سعادت نامه) که به شاهنامه تورکی معروف است توسط فیلسوف قرن چهارم یوسف خاص حاجب از تورکان چین، در 6645 بیت در موضوع مدنیت و جمهوریت سروده شده است. این کتاب به زبان تورکی اویغوری و تنها 3 سال بعد از دیوان لغات کاشغری نوشته شده است. دیوان مذکور را یک مرجع اصلی جامعه شناسی سیاسی، یا کتاب سیاستنامه نیز میتوان گفت.
2. دیوان لغات الترک: نوشته علامه محمود کاشغری (1072-1074 م، 466 ه.ق) با هدف آموزش تورکی به اعراب تصنیف شده است. در این کتاب تاریخ، فولکولور، میتولوژی، جغرافیا، مردم شناسی، ادبیات تورکان قبل و بعد از اسلام، نقشه پراکندگی تورکان در جهان، قواعد زبان تورکی، گویشهای مختلف و… بیان شده است. این فرهنگ و لغت نامه در 8 جلد نوشته شده و از نخستین لغتنامه هاست.
3. اوغوزنامه یا شجره نامه تراکمه، که توسط ابوالغازی بهادرخان و از روی اطلاعات جامع التواریخ رشیدالدین فضل الله همدانی نوشته شده است. در این کتاب به فرزندان و طوایف 24 گانه اوغوز و سکونتشان اشاره دارد.
4. دده قورقود، یکی از قدیمی ترین داستانهای تورکان به ویژه در قزاقستان است که در قرن 15 میلادی این کتاب به چاپ رسید. قبر این پیر بزرگ در منطقه قورقود (کازالینسک به قیزیل اوردا قزاقستان) قرار دارد. اساس این کتاب بر 12 داستان است. سال 1998 توسط یونسکو، سال جهانی دده قورقود نامگذاری شد و در سال 2000 سالگرد 1300 مین سال نوشته شدن این کتاب در باکو و زنجان جشن گرفته شد.
5. نهج الفرادیس: اثر محمودبن علی، در سال 1342 میلادی (قرن 8) در موضوع دین، اخلاق، معجزات، به زبان تورکی میانه، لهجه تورکی خوارزمی (مخلوطی از تورکی کاشغری، قبچاق، اوغوز) نوشته شده است.
6. محبت نامه خوارزمی: درسال 731 ه.ق در قالب مثنوی و متضمن 11 نامه بوده که به درخواست امیر آلتین اردو به محمد خوجا نوشته شده است. محبت نامه در مصر نیز شهرت فراوان دارد.
7. صحاح العجم: فرهنگ فارسی به ترکی که توسط هندوشاه بن سنجر صاحبی نخجوانی نوشته شده است. صحاحالعجم فرهنگی است دو جلدی، فارسی به ترکی و بدون شاهد شعری. این کتاب دو جلد و تعداد لغات آن جمعاً بالغ بر 16000 میشود. یکی از ویژگیهای این فرهنگ دستور زبان فارسی آن برای نوآموزان ترکزبان است که از لحاظ قدمت نگارش نیز اهمیت خاصی دارد. مؤلف این اثر را چون تحفهای به عاشقان و نوآموزان زیان فارسی هدیه کرده و به همین سبب نام دیگر اثر خود را تحفهالعشاق گذاشته است.
8. عتبه الحقایق: نوشته شاعر و ادیب احمد یوکنکی در قرن دوازدهم میلادی که از چهارده باب تشکیل شده است. و این کتاب به بزرگان قاراخانلی یعنی سپهسالار محمد داد تقدیم شده است. در این کتاب بر روی اخلاق، انسانیت و نصیحت تاکید شده و از احادیث بهره گرفته شده است.
9. دیوان حکمت: توسط خواجه احمد یسوی(پیر ترکستان) که متوفای 562 هجری قمری است نوشته شده و برخی از ابیاتش توسط عطار در منطق الطیر به فارسی برگردانده شده است.
10. جواهر النحو فی لغات الترک: نوشته علامه محمود کاشغری است.
📕 منابع(قایناقلار):
1. دیوان لغات الترک، محمود کاشغری، ترجمه دکتر محمدزاده صدیق، نشر اختر
2. شجره نامه تراکمه(اوغوزنامه)، تورک لرینگ شجره سی. ابوالغازی بهادرخان. نشر پینار. 1384.
3. کتاب دده قورقود. عبدالعلی کارنگ
4. Celebration of anniversaries with which UNESCO was associated since 1996
5. دیوان قوتادغوبیلیک. ترجمه به آزربایجانی. محمد صادق نائبی. 500 صفحه.
6. صحاح العجم، فرهنگ فارسی به ترکی. هندوشاه بن سنجر صاحبی نخجوانی. ترجمه و تصحیح دکتر غلامحسین بیگدلی. مرکز نشر دانشگاهی. 1361 ش.
7. دایره المعارف تورکمن بایراق. 1378. گذری بر ادبیات تورکمنی
نوشته: احمد صلاحی، شانزدهم فروردین 96
#منگوتویغولر
